Sinds 1395
Het Hofje De Bakenesserkamer is het oudste hofje van Nederland, gesticht in 1395. Het ligt in het centrum van Haarlem, met een monumentale ingang aan de Wijde Appelaarsteeg. Het is een prachtig oud hofje dat u op werk- en zaterdagen kan bezoeken van 10u tot 17u.
Het Hofje De Bakenesserkamer is gesticht door Dirk van Bakenesse
(geb. 1330). Deze rijke Haarlemse stadbestuurder bepaalde in zijn testament dat er een hofje gebouwd moest worden dat zijn naam zou dragen. Het hofje was bedoeld voor alleenstaande, oude vrouwen die niet zelfstandig konden wonen. Zijn weduwe Lijsbeth van Alphen Florisdochter en haar zoons Dirck en Jan hebben het hofje in 1395 gesticht. Het had 20 ‘camers’, want zo werden de kleine woningen destijds genoemd.
Vandaar dat dit hofje “De Bakenesserkamer” heet.
Raadseltje
Een bezoek aan het Hofje De Bakenesserkamer begint bij de poort met een bijzonder raadseltje. Op de gevelsteen staat:
Ingang vant Gesticht
van Dirk van Bakenes
voor Vrouwen acht en
twee mael ses
En het raadseltje op de gevel heeft twee goede oplossingen:
1) Er was oorspronkelijk plaats in het hofje voor 8 + (2×6) = 20 vrouwen
2) De leeftijd van de bewoonsters was (8+2) x 6 = 60 jaar
Verbouwingen
Er is heel wat gerenoveerd aan het Hofje De Bakenesserkamer. Al in 1610 werden de rieten daken vervangen door dakpannen, vanwege brandgevaar. In 1657 werden de woningen groter gemaakt en in 1663 kwam er een regentenkamer bij. In de loop der jaren werden de woningen telkens aangepast. In 1953 werden de daken, goten en muren verbeterd en in 1986 zijn de woningen gemoderniseerd met verwarming en sanitaire voorzieningen. Ook werden ze bij deze grote verbouwing opnieuw ingedeeld.
Toch is het historische karakter van het hofje altijd behouden gebleven. Niet alleen door de mooie gevelsteen, maar ook door onder andere de waterpomp in de binnentuin. Tot begin van de 20e eeuw haalden de bewoonsters hun water uit deze pomp, die is overdekt met een mooi baldakijn, zodat de bewoonsters ook in de regen droog water konden pompen.
Bewoonsters
De vrouwen die door de eeuwen heen in het Hofje De Bakenesserkamer woonden, verbleven hier voor een bescheiden bedrag. In de 18e eeuw betaalden zij 100 gulden bij hun komst in het hofje. Daar mochten zij vrij voor wonen, ze kregen iedere week zes stuivers, gratis turf, brandhout en met Kerst en Pasen een extra gift. Ook kregen zij medische hulp, medicijnen en wanneer zij kwamen te overlijden, een begrafenis. Voor arme, alleenstaande vrouwen was het hofje een uitkomst. Zij leefden heel eenvoudig, maar waren verzekerd van goed bestaan, gezamenlijk met elkaar.
Instandhouding anno 2025
Dit bijzondere rijksmonument is in de jaren tachtig van de vorige eeuw grootschalig gerestaureerd. Sommige keuzes die toen zijn gemaakt, hebben rampzalige gevolgen voor het monument gehad.
Samen met én onder de bezielende leiding van Pim van Zalingen zijn de gevels aan de binnenplaats minutieus onderzocht. De gevels waren bepleisterd met een cementmortel en afgewerkt met een spierwit en dampdicht verfsysteem. De verkeerde opbouw had destructieve gevolgen voor de 17e eeuwse houten staanders in de massieve gevel.
Voor het herstel zijn de gevels volledig gestript en vervangen door dampopen stucwerk. De restauratiestukadoors hebben dit met de “losse hand” aangebracht. Samen met de natuurlijke kleur van kalk is het eindresultaat prachtig geworden.
Op dit moment worden de voorbereidingen getroffen voor de instandhouding van het dak en dakkapellen. We zijn supertrots om met ‘PRArchitectenbureau’ en bouwbedrijf Nieuwenhuizen B.V. aan dit bijzondere hofje in Haarlem te mogen werken.